Afan OromoNews Analysis
Trending

OMN: Moyyaaleetti Ibiddaan Taphachuun Daba Federaalizimii Irratti Raawwatame Dha

Moyyaaleetti Ibiddaan Taphachuun Daba Federaalizimii Irratti Raawwatame Dha

Moyyaaleetti Ibiddaan Taphachuun Daba Federaalizimii Irratti Raawwatame Dha

Sulxaan Qaasimiin

Mootummaan Naannoo Somaalee dhiheenya kana tarkaanfii tuffii guddaa agarsiisuun magaalaa Oromoo kan taate Moyyaaleen kaartaa ofii keessatti hammatuuf murteessuun isaa dogoggora bulchiinsaa salphaa miti. Kun tooftaa siyaasaa ta’e jedhamee, Itoophiyaa keessatti hariiroo sabootaa kan fo’aa haphii irra jiru keessatti ibidda qabsiisuuf karoorfameedha. Akka siyaasaa Oromoo ummanni keenya mirga ofiin of bulchuu fi ulfina isaaf qabsoo dheeraa taasise arge tokkotti, tarkaanfii kana akkaataa inni itti jirutti nan arga; kunis tokkummaa Oromoo diiguu fi uummata keenya walitti buusuun, mootummaa Finfinneetti of baraaruuf yaalaa jiru fayyaduuf tooftaa durii kan “addaan qoodii bulchi” jedhu fayyadamuudha.

Ifatti haa dubbannu: kun waldhabdee kaartaa salphaa miti. Ummata Oromoof, kun madaa guddaa seenaa dhihoo keessaa yaadatamu kan suukanneessaadha. Bara duraanii pirezidaantii naannoo Somaalee kan ture, Abdi Illee, abjuu lafa babal’ifachuu isaa humnoota nageenyaa federaalaatiin deeggaramee, miliyoonotaan Oromoo lafa abbootii isaanii irraa ajjeesee, dararee fi buqqiseera. Manneen gubatan, jireenyi uummataa diigame, hawaasni guutuun gochaa shororkeessummaa kanaan qe’ee isaa irraa buqqa’eera. Kanaafuu, tarkaanfiin mootummaan naannoo Somaalee amma fudhate kun, gaaffii daangaa caalaa, madaa gadi fagoo sana deebisanii dhiigsuuf akka aggaamametti nutti dhaga’ama.

Yeroon itti hookkarri kun ka’e akka tasaa miti. Kun kan ta’e yeroo mootummaan federaalaa gama hundaan—diinagdee kufaatii keessa jiruun, waraana itti fufuun, fi fudhatama seeraa isaa hir’achaa dhufuun—rakkina guddaa keessa jirutti. Akkuma seenaan beekamu, mootummoonni Itoophiyaa yeroo dhiibbaan akkasii isaan mudatu, xiyyeeffannoo uummataa jijjiiruuf saboota gidduutti walitti bu’iinsa uumuu akka tooftaatti fayyadamu. Ummata Oromoo fi Somaalee gidduutti ibidda qabsiisuun, kaayyoon isaa humna tokkoomee jijjiirama dimokiraasii gaafatu kamiyyuu diiguu, kufaatii biyyoolessaa irraa xiyyeeffannoo uummataa kaachisuu, fi mootummaa giddugaleessaa akka araarsituu nagaa isa tokkichaatti of mul’isuudha.

Callisni mootummaa federaalaa fi mootummaa naannoo Oromiyaa dhaga’ame baay’ee yaaddessaa fi nama gaddisiisaadha. Tarkaanfii heeraan alaa ta’e kana dafanii balaaleffachuu fi fudhatama dhabsiisuu dhiisuun isaanii, akka waliigalteen taasifameetti lakkaa’ama. Heerni Mootummaa RFDI dookimantii yaadaa osoo hin taane, seera biyyattii isa olaanaadha. Waldhabdee daangaa karaa marii fi wal-fudhatama dimokiraatawaatiin furuuf mala seeraa ifa ta’e ni kaa’a; labsii tokkoon qofaan miti. Qaamoleen federaalaa fi naannoo gocha seeraa cabsuu ifa ta’e kana callisanii ilaaluun, sirna federaalizimii sab-danuu isaan eeguuf kakatan diiguu keessatti hirmaattota ta’u.

Obboloota koo warra Somaaleef waamicha kallattii fi garaa kootii irraa madde kana nan dhiheessa: walitti akka buunuuf hayyamuu hin qabnu. Ummanni Oromoo fi Somaalee seenaa, aadaa fi dinagdee gadi fagoo kan waloo qabu. Nuti ollaa sarara kaartaa caalaa wantoota hedduun walitti hidhamneedha. Tarkaanfiin tuttuqqaa kun faayidaa keessaniif hin oolu. Ummata Somaaleef guddina, nagaa yookiin badhaadhina hin fidu. Kan inni tajaajilu, namoota siyaasaa muraasa kanneen jeequmsa keessaa bu’aa argatanii fi jiraachuu siyaasaa isaanii gabaabaaf jecha obbolummaa uummata keenyaa seena qabeessa aarsaa gochuu barbaadaniif qofa.

Kanaafuu, daandii biraa filachuu qabna.

Tokkoffaa, Mootummaan Naannoo Somaalee murtoo seeraan alaa fi tuttuqqaa kana battalumatti fi sharafa tokko malee irraa deebi’uu qaba.

Lammaffaa, Mootummaan Federaalaa callisa isaa cabsee, gocha heeraan alaa ta’e kana ifatti balaaleffachuu fi hanga furmaanni heeraa argamutti daangaawwan naannoo ammaa jiranitti cichee akka hojjetu ifatti mirkaneessuu qaba.

Sadaffaa, Mootummaan Naannoo Oromiyaa naannoo heeraa isaa fi mirga lammiilee isaa ciminaan ittisuuf dirqama guddaa qaba. Ejjennoo isaa ifatti fi jabeenyaan ibsuu qaba.

Dhumarratti, ummanni Oromoo akka dammaquu fi tokko ta’u waamicha koo nan dhiheessa. Jabinnii keenya tokkummaa keenya fi murannoo haqaa qabnu keessatti argama. Mirga keenya fi lafa keenya karaa nagaa fi seera qabeessa ta’een hunda ittisuuf qophii ta’uu qabna, garuu gara haaloo ba’uu fi jeequmsaatti seenuu irraa of qusachuu qabna.

Daandiin murtoo kanaan qophaa’aa jiru daandii jeequmsaa, buqqaatii fi dhiiga dhangala’uuti. Daandii bu’uura sirna federaalizimii keenyaa diigudha. Nuti hundi wal taanee gara daandii seeraa, marii fi wal-kabajaatti akka deebi’amu gaafachuu qabna. Nagaan Itoophiyaa gara fuulduraa kan itti hundaa’u kanarratti.

 

Show More

Related Articles

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

six + eleven =

Back to top button
Copy link